Człowiek z marmuru
25.06.2026 r. (czw.) 18:00
153 min
Agnieszka (brawurowy debiut Krystyny Jandy), młoda i zadziorna reżyserka filmowa, decyduje się zrealizować film o stalinowskim przodowniku pracy Mateuszu Birkucie (Jerzy Radziwiłowicz). Jej uwagę przykuł nie tylko porzucony w muzealnych magazynach marmurowy posąg młodzieńca, ale także archiwalny film pokazujący jego zdzierany z muru portret. Agnieszka, śledząc pogmatwane losy mężczyzny, poznaje prywatne losy ludzi uwikłanych i zniszczonych przez komunistyczny system.
Przed projekcją filmu „Człowiek z marmuru” zapraszamy na spotkanie z Michałem Tarkowskim – aktorem, reżyserem i scenarzystą, a w obrazie Andrzeja Wajdy odtwórcą roli Wincentego Witka, który wspólnie z Birkutem bije rekord w budowaniu muru z 30 tysięcy cegieł.
Aktor opowie o pracy pod okiem Mistrza, współpracy z Jerzym Radziwiłłowiczem i Krystyną Jandą, poznamy kulisy powstania tego ikonicznego dla historii polskiego kina filmu. Rozmowę poprowadzi dziennikarz i krytyk filmowy Marcin Radomski.
Spotkaniu towarzyszyć będzie mała wystawa plakatów inspirowanych filmami Wajdy autorstwa Andrzeja Pągowskiego z cyklu „Wajda na nowo”. Po rozmowie zapraszamy na wspólny seans filmu.
Aleksander Ścibor-Rylski scenariusz do filmu napisał na początku lat 60., a Wajda, usilnie starając się o realizację filmu, w głównej roli chciał obsadzić Agnieszkę Osiecką. Wówczas się nie udało i szansę na dopuszczenie scenariusza do produkcji przyniosła dopiero zmiana na szczytach władz, gdy ministrem kultury został liberalny Józef Tejchma, osobiście uczestniczący w budowie Nowej Huty. Aparat PZPR przyjął film z konsternacją. Dopuścił dzieło do dystrybucji, ale zabronił wszelkiej reklamy. Nie zgodził się na wysłanie filmu na konkurs festiwalu w Cannes (film dostał nagrodę FIPRESCI w sekcji pozakonkursowej), a Tejchma szybko przypłacił zgodę na realizację filmu utratą stanowiska.
Ale to właśnie dzięki m.in. niemu powstało jedno z arcydzieł kina polskiego. W scenariuszu opartym na narracji Obywatela Kane’a Orsona Wellesa Wajda opowiedział o epoce stalinowskiej, o ofiarach i beneficjentach władzy, o wykorzystywaniu i niszczeniu jednostki, o budzeniu się świadomości przedstawicieli proletariatu. W głównej roli obsadził debiutującą na ekranie Krystynę Jandę, której towarzyszył początkujący Jerzy Radziwiłowicz. Opisał przeszłość przez pryzmat pokontestacyjnej, zbuntowanej nowoczesności, którą podkreślił energiczną kompozycją Andrzeja Korzyńskiego. Nie spodziewał się jednak, że tym filmem zainicjuje trylogię filmów o robotnikach. Podczas gdy Człowiek z marmuru był jednym z nielicznych obrazów stalinizmu zrealizowanych w dobie PRL-u, tak nagrodzony Złotą Palmą w Cannes sequel, Człowiek z żelaza, był dziełem zamówionym przez stoczniowców i stanowił symbol czasów Solidarności. Razem z Człowiekiem z nadziei stworzył trylogię o buncie proletariatu i mądrości rewolucjonistów, którzy wiedzieli, że najgorsze dla Polski są kłótnie i przelew krwi.
reżyseria: Andrzej Wajda
scenariusz: Aleksander Ścibor-Rylski
zdjęcia: Edward Kłosiński
muzyka: Andrzej Korzyński
produkcja: Zespół Filmowy „X”
obsada: Krystyna Janda, Jerzy Radziwiłowicz, Tadeusz Łomnicki
nagrody: FIPRESCI Prize na MFF w Cannes
czas trwania: 153 min
Film w ramach cyklu Wajda: re-wizje